Spring naar content

Bedrieglijk echt

Jona Lendering
€ 15,00

Bedrieglijk echt

Oude papyri, moderne controverses

Lezers die bekend zijn met het werk van Jona Lendering zullen ongetwijfeld vertrouwd zijn met de benadering van de productieve historicus-wetenschapsjournalist: onderzoek staat centraal als leidende kracht voor niet mis te verstane conclusies. Zijn boeken ambiëren duidelijk niet slechts overzichtswerken te zijn of enkel de zaken nog eens goed op een rijtje te krijgen. Zijn publicaties hebben een missie en dat geldt voor het boek in kwestie niet minder. Aanleiding zijn de controverses rondom een aantal recente papyri, waaronder het Evangelie van de vrouw van Jezus uit 2012, en de Sapfopapyrus die in 2014 gepubliceerd werd door de Amerikaanse papyroloog Dirk Obbink, hoogleraar te Oxford. Daarbij werd namelijk sterker dan voorheen – en vooral ook publiekelijker dan voorheen – duidelijk dat er problemen zijn met de herkomst van die papyri, of beter gezegd: met het gebrek aan transparantie omtrent hun herkomst. De implicaties daarvan, fijntjes door Lendering uiteen geplozen, zijn legio: is er sprake van fraude, van vervalsing? Gaat het ‘slechts’ om problemen met wetenschappelijke integriteit of vooral om onzorgvuldigheid? Is de hoogleraar in de kwestie rondom de Sapfopapyrus, kortom, gewoon ‘een beetje dom’ geweest of is er meer aan de hand? En hoe zit het überhaupt met de ethische kanten van de papyrologie, de oudheidkunde, de wetenschap an sich?

Bedrieglijk echt beoogt enerzijds het publiek te informeren over de papyrologie als wetenschapsgebied, als deelstudie van het oudheidkundig onderzoek. In drie hoofdstukken worden we bijgepraat over de aard van de discipline, het materiaal (inhoudelijk, maar vooral ook materieel: denk aan mummiekartonnages, afvalhopen of de samenstelling van antieke inkt) en daarbij uiteraard ook de route die het materiaal heeft afgelegd vanuit het zand van de Egyptische woestijn tot in de papyrologische instituten en musea, waar experts zich buigen over de tekst, de datering en de conservering. Speciale aandacht gaat uit naar enkele beroemde gevallen in de recente geschiedenis (de Dode Zee-rollen, de Dervenipapyrus, de Villa van de Papyri in Herculaneum) en naar het sleutelbegrip ‘provenance’: herkomst.

Want anderzijds stuurt Lendering vanaf het begin aan op de heikele kwesties die de papyrologie al lang ondermijnen, zoals beschreven in de laatste twee hoofdstukken: papyri zonder duidelijke herkomst zijn waarschijnlijk ofwel vals, ofwel illegaal verkregen. De wetenschap zou daarom in beide gevallen dit materiaal links moeten laten liggen. Bovendien maakt Lendering er een punt van dat menig letterkundige er wat al te makkelijk van uitgaat dat laboratoriumonderzoek vast voldoende uitsluitsel geeft over authenticiteit en datering. Deze zorgen leveren al met al een tamelijk cynisch beeld op, dat door Lenderings luchtige stijl (alsook door de ludieke bingokaart achterin, ‘bij wijze van register’) niet wordt afgezwakt, al erkent ook hij in het laatste hoofdstuk hoezeer de ideale wetenschapper in het hedendaagse zeer gespecialiseerde academische landschap eenvoudigweg niet kan bestaan.

Bedrieglijk echt is te beknopt om overal de diepte in te gaan, maar geeft de belangstellende lezer heel wat nuttige inzichten mee op allerlei deelgebieden van de papyrologie. Bovendien laat Lendering goed zien wat de mogelijkheden én beperkingen van dit materiaal zijn. Daarmee is Bedrieglijk echt zeker niet alleen een aanklacht tegen misstanden, maar ook een duidelijke kennismaking met het vakgebied. Het valt evenwel niet mee in de journalistieke speurtocht in hoofdstuk vier het overzicht te houden. De ontwikkelingen in het nieuws staan niet stil en de actuele kwesties in het boek zullen spoedig niet meer de actueelste zijn, maar dat Lendering ook ditmaal zijn punt heeft gemaakt valt niet te ontkennen.

 

Recensie door Floris Overduin, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,4

 

Bedrieglijk echt. Oude papyri, moderne controverses

Auteur: Jona Lendering

Uitgever: Omniboek, 2020

Uitvoering: paperback, 142 pag.

Prijs: € 15

X
X
X