Spring naar content

Een wolf bij de oren pakken

Sana Valiunlina
€ 22,50

Een wolf bij de oren pakken

Dit boek waarin keizer Tiberius centraal staat is geen verhalende historische roman, zoals geschreven door Jan van Aken of Willemijn van Dijk met verzonnen figuren acterend in een antiek decor. Sana Valiulina dankt in het ‘Nawoord’ haar Russische leraren klassieken en noemt De meester en Margarita als belangrijk voorbeeld, maar meer nog staat ze in een literaire traditie van symbolistische lyriek en ideeëngeschiedenis. Ze wil haar hoofdpersonen zelf laten spreken. Als Nederlandse voorbeelden noemt ze Simon Vestdijk, bijvoorbeeld zijn De nadagen van Pilatus. Ik zou er Hella Haasses Een nieuwer testament (met en over Claudianus) aan toe willen voegen.

De stijl van dit boek refereert sterk aan Couperus. Eén passage is een directe parallel met een scène uit Couperus’ Schimmen van schoonheid (De Naumachie). Maar meer nog denk ik aan zijn Dionyzos. De hallucinerende associërende taal, gedrenkt in verwijzingen naar mythologieën en religieuze en filosofische ideeën is een indringende gedachtestroom, versterkt door alliteratie en klankharmonie. Een citaat (eigenlijk een citaat in een citaat omdat de schrijfster Homerus en Vergilius parafraseert) ter illustratie (p. 156-7): ‘… het dodenrijk omsingeld wordt door de duistere stroom van de tranenrivier en door dichte wouden en dat er bij dat water een grimmige veerman waakt, de gruwelijk smerige Charon, die in zijn verweerde schuit de schimmen der doden vervoert en dat die schimmen even talrijk zijn als de vogels uit zee die zich op het land verzamelen, wanneer de winterse kou ze over de golven doet vluchten en naar zonnige streken drijft ….’

De historische gebeurtenissen zijn gegoten in deze vorm en taal, die zo passen bij de hoofdfiguur, de mythomaan Tiberius. Ze bezorgen de lezer een geheel originele herbeleving van die tijd. Valiulina laat Tiberius ziedende visioenen beleven die zich afspelen in werkelijke of onwerkelijke werelden – het onderscheid is moeilijk te maken, al is er de structuur van de bekende loop der gebeurtenissen. Het ene moment is de lezer bij Cerberus in de Hel aan de oevers van de Acheron, dan bij de Trap der Zuchten waar een lijk aan bronzen haken vanaf klettert, dan weer op het Rostrum, met een schier hulpeloze negenjarige Tiberius die zijn spraak probeert te vinden, of bij het lot van de maagd Junilla.

Platvloerse scabreusheid wordt moeiteloos verweven met verheven gedachten. Aan het slot komt Tiberius tot een nieuwe mythe: als een deus ex machina in de Griekse tragedie herdefinieert hij door middel van een verrassende wenswaarheid zijn relatie tot Sejanus. Een rijkdom aan klassiek gedachtegoed ontvouwt zich in deze volstrekt geloofwaardige kolkende wervelingen van keizerlijke vervoering.

 

Recensie door L.J. Deuss, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,4

 

Een wolf bij de oren pakken

Auteur: Sana Valiunlina

Uitgever: Prometheus, 2020

Uitvoering: paperback, 320 pag.

Prijs: € 22,50

X
X
X