Spring naar content

Fatsoen

Cicero. Vertaald door Paul Silverentand
€ 22,50

Fatsoen

Of dit inderdaad – zoals aangekondigd in de flaptekst – de eerste moderne Nederlandse vertaling van Cicero’s De officiis is, hangt natuurlijk maar net van de definitie van ‘modern’ af. Omdat Ectors vertaling uit 1984 echter moeilijk te verkrijgen is, lijkt deze nieuwe vertaling van dit belangrijke traktaat alleszins te verdedigen.

Er valt wel wat af te dingen op de algemene interpretatie van dit werk zoals die door de vertaler wordt gepresenteerd. Hij ziet De officiis als Cicero’s ‘filosofisch testament’, dat hij schreef toen hij de strijd tegen Marcus Antonius definitief verloren had. De achterflap vermeldt zelfs dat Cicero het werk ‘in de laatste weken voor zijn dood’ schreef. Dat is een misverstand: uit Cicero’s correspondentie blijkt dat hij het werk ongeveer een jaar voor zijn dood neerpende, toen hij juist goede hoop mocht hebben om weer een belangrijke speler in de Romeinse politiek te worden, en zijn strijd tegen Antonius eigenlijk pas net echt begonnen was. Het werk is daarmee geen cri de coeur van een ten dode opgeschreven grijsaard: Cicero had er ook duidelijk aanwijsbare politieke doelen mee. De vertaler had er goed aan gedaan in elk geval de introductie van de wetenschappelijke commentaar van Dyck (1996) te raadplegen.

Voor de titel wordt er gekozen voor ‘fatsoen’ als vertaling van officia, omdat het woord ‘plichten’ negatieve connotaties zou hebben die niet in officia besloten zitten. Daar valt iets voor te zeggen, al leidt dit weer tot andere problemen. In een sleutelpassage in het werk (3,32) beargumenteert Cicero dat in bepaalde omstandigheden de moord op een despoot aan te moedigen is, en daarmee denkt hij – zoals veel latere lezers hebben opgemerkt – ongetwijfeld ook aan de moord op Caesar. Maar het gaat wel ver om te zeggen dat Cicero die moord ook ‘fatsoenlijk’ had gevonden. In de vertaling van deze passage – alsmede van andere – wordt gekozen voor ‘verantwoordelijkheden’ voor officium: misschien was dat een betere keuze geweest als ‘Over de plichten’ inderdaad niet zou voldoen.

De vertaling zelf is over het algemeen prettiger dan de wat letterlijke en droge versie van Ector, zonder daarbij de oorspronkelijke tekst uit het oog te verliezen. De vertaler heeft duidelijk aan zijn lezers gedacht en durft van de structuur van het origineel af te wijken als dat de helderheid ten goede komt, al had dat soms wel nog meer gemogen. Soms lijkt de vlotte woordkeus van deze Marcus Tullius wat veel op die van de dubieuze oom op feestjes: hij heeft het over ‘die lui’ als hij het over mensen heeft wier gedrag hem niet aanstaat, noemt bepaalde gedragingen ‘het allerdomste wat je kunt doen’, zegt dat Alexander ‘dikwijls een schoft’ was, beweert dat bepaalde generaals ‘de boel bedonderden’ en vindt ‘wat je handje contantje krijgt altijd fijner’. Maar dit is natuurlijk ook een kwestie van persoonlijke smaak.

Al met al – ook door de ruim zestig pagina’s noten en namenregisters – geen slechte koop voor mensen die zich met dit geschrift bezig willen houden, maar dan wel als eerste stap tot verdere studie.

 

Recensie door Bram van der Velden, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,3

 

Fatsoen

Auteur: Cicero. Vertaald door Paul Silverentand

Uitgever: Athenaeum, 2019

Uitvoering: paperback, 304 pag.

Prijs: € 22,50

X
X
X