Spring naar content
Jona Lendering
€ 20,00

Xerxes in Griekenland. De mythische oorlog tussen Oost en West

De militaire campagne die de Perzische koning Xerxes I tegen Griekenland voerde (480-479 v.Chr.) behoort tot de meest tot de verbeelding sprekende historische episodes die we kennen uit de klassieke oudheid. Veld- en zeeslagen als die van Thermopylae en Salamis zijn epische proporties aangemeten in het Europese collectieve geheugen.

Dit aantrekkelijke en heldere boek biedt een becommentarieerde beschrijving van de oorlog, zoals gebruikelijk gestoeld op het verhaal in Herodotus’ Historiën. Lendering citeert veel uit de toegankelijke vertaling van Herodotus door Hein van Dolen (Herodotus: Verslag van mijn Onderzoek, Sun 1995) en dit boek zou kunnen worden beschouwd als een supplement daarop. De bespreking van bronnen uit het Nabije Oosten en gevarieerde zwart-wit illustraties brengen het verhaal tot leven.

Een belangrijk punt in Lenderings commentaar is dat de oorlog vanaf de 19de eeuw mythische vormen heeft aangenomen. Het recente wetenschappelijke debat laat zien dat die mythevorming ook al in het verslag van Herodotus zelf aanwezig is, zoals Lendering weet en soms laat zien. Op meerdere plaatsen in het boek ageert hij terecht tegen de ‘mythe’ dat de Griekse overwinning op de Perzische barbaren het superieure Westen gered heeft, een stelling die nog steeds wel eens de kop opsteekt (en vast veel breder gedragen wordt). Lendering bestempelt deze houding als ‘simsalabimsociologie’ (p. 7).

Deze discussie dient een groter, nobeler doel: laten zien dat de ‘oudheidkunde’ (waarmee Lendering mogelijk het oude Duitse ideaal van de Altertumswissenschaft voor ogen heeft) een volwaardige wetenschap is, en geen vergaarbak voor simpele feiten. Lendering toont zich echter onnodig verongelijkt wanneer hij spreekt over de ‘vervallen staat van de oudheidkunde’ (p. 8). De versnippering van onderzoek is een zorg, maar zoals Lendering ook elders in zijn werk laat zien zorgen de vele interdisciplinaire initiatieven in de academische wereld van vandaag de dag ervoor dat er juist nu betere onderzoeksresultaten worden geboekt dan in de 19de en een groot deel van de 20ste eeuw.

Lendering getuigt telkens van een verfrissende, sceptische blik op het materiaal dat hij bestudeert, die vaak verrassend zal werken op zijn beoogde publiek (een goed voorbeeld daarvan is de behandeling van de slag bij Thermopylae). In bepaalde details krijgt de lezer echter nog steeds verouderde inzichten voorgespiegeld. Zo rationaliseert Lendering de offers van de Perzen aan Griekse goden in Troje en Thessalië (pp. 53, 78), maar hij gaat voorbij aan het feit dat deze offers mogelijk niet eens historisch hebben plaatsgevonden: het kan gaan om Griekse folklore. Lendering bespreekt het 19de-eeuwse archeologische concept Perserschutt (‘Perzenpuin’), het materiaal opgegraven op de Acropolis alsof ‘alle stukken met zekerheid kunnen worden gedateerd vóór 480’ (p. 141), maar vermeldt niet dat dit concept inmiddels vrijwel geheel achterhaald is.

De eindnoten bevatten opzettelijk vrijwel uitsluitend referenties naar antieke literatuur. Toch waren enkele bronvermeldingen naar de gigantische secundaire literatuur over Xerxes’ invasie welkom geweest, zeker gezien de doelstelling om aan breder publiek te laten zien hoe spectaculair en verrassend de oudheidkunde kan zijn.

Al met al biedt Xerxes in Griekenland interessante lectuur voor een algemeen publiek dat geïnteresseerd is in deze spannende materie. Het komt ook op reis in Turkije en Griekenland van pas. Lenderings boodschap is nobel, hoewel hier en daar iets te zwaar aangezet. Het boek licht slechts een tipje van de sluier op van het fascinerende onderzoek over Xerxes’ campagne. Maar als de lezer de moeilijkheden voor (of onmogelijkheid van) de reconstructie van die veldtocht doorheeft, dan is het doel van de auteur bereikt.

 

Recensie door Janric van Rookhuijzen, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,3

 

Xerxes in Griekenland. De mythische oorlog tussen Oost en West

Auteur: Jona Lendering

Uitgever: Omniboek, 2019

Uitvoering: paperback, 208 pag.

Prijs: € 20

X
X
X