Spring naar content
Manuel Chrysoloras, vertaald door Nico de Glas en Han Lamers
€ 16,50

Vergelijking tussen het oude en het nieuwe Rome. Brief aan de keizer van Byzantium

‘Het onderwerp van deze brief zal ik putten uit de stad waar ik op dit ogenblik verblijf. Ook eerder al bewonderde ik Rome op grond van wat erover geschreven werd, maar nu stel ik vast dat, door de kennismaking met de werkelijkheid zelf, mijn bewondering nog groter is geworden dan de voorstelling die men zich kan vormen.’

 

Met deze woorden opent de Byzantijnse geleerde en diplomaat Manuel Chrysoloras (ca. 1355-1415) een lange brief aan de Byzantijnse keizer Manuel II Palaiologos (r. 1391-1425). Hij schrijft in het begin van de 15de eeuw, een tijd waarin het ‘Griekse Oosten’ – overigens zonder succes – toenadering probeerde te zoeken tot het ‘Latijnse Westen’ met het doel de krachten te bundelen tegen de oprukkende Ottomanen. De brief – een vergelijking tussen het Oude en het Nieuwe Rome, Constantinopel – benadrukt dan ook steeds de verwevenheid van de beide culturen: de steden zijn als moeder en dochter, de een gesticht door de ander, en beiden zijn zij van oudsher doordrongen van de Griekse cultuur. Voor Chrysoloras is het, met het oog op de Ottomaanse dreiging, van groot belang dat de partijen hun verschillen naast zich neerleggen en de oorspronkelijke symbiose nieuw leven inblazen. 

Nico de Glas en Han Lamers vertaalden Chrysoloras’ fascinerende brief voor het eerst naar het Nederlands en maakten het uiterst retorische Grieks van de auteur toegankelijk voor een breed publiek. Deze toegankelijkheid wordt verder bevorderd door Han Lamers’ verhelderende noten en nabeschouwing, die de brief in de context plaatst van de historische en politieke situatie van de tijd, van Chrysoloras’ leven en nachleben, van diens rol in de promotie van het Grieks en het ontluikende humanisme in Italië, en van de positie van de antieke cultuur in de middeleeuwse wereld, in zowel Oost als West. De tekst en uitleg laten zien dat de oudheid, met haar architectuur, kunst, literatuur en geschiedenis, werd bewaard en bestudeerd omdat zij een levend onderdeel was van de Byzantijnse (en middeleeuwse) cultuur. Voor Chrysoloras roepen haar overblijfselen verschillende emotionele reacties op: hij bewondert hun schoonheid, overpeinst de vergankelijkheid van werelds succes en heeft ontzag voor de scheppende kracht van de kunstenaar en, uiteindelijk, van God. Menig liefhebber van de antieke cultuur zal zich kunnen vinden in zijn reacties. 

Chrysoloras’ beschrijvingen van de ruïnes en oudheden in Rome en Constantinopel zijn ook vanuit archeologisch oogpunt interessant. Verschillende monumenten en gebouwen die hij beschrijft, zijn vandaag niet of nauwelijks meer zichtbaar: denk bijvoorbeeld aan de Oude Sint-Pietersbasiliek, in de 4de eeuw door Constantijn de Grote gebouwd en in de 16de eeuw gesloopt om plaats te maken voor de Sint Pieter zoals we die nu kennen; of denk aan de Kerk van de Heiligen Apostelen in Constantinopel met de keizerlijke mausolea van Constantijn de Grote en keizer Justinianus I, die kort na de Ottomaanse verovering van de stad in 1453 met de grond gelijkgemaakt zouden worden. Niet minder interessant is de beschrijving van alle monumenten die vandaag nog wel (deels) te zien zijn: na het lezen van Chrysoloras’ lofprijzing van beide steden in de vertaling van Nico Glas en Han Lamers wil men het liefst zo snel mogelijk naar het Oude en Nieuwe Rome afreizen. 

 

Recensie door Baukje van den Berg, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,2

 

Vergelijking tussen het oude en het nieuwe Rome. Brief aan de keizer van Byzantium

Auteur: Manuel Chrysoloras. Vertaald door Nico de Glas en Han Lamers

Uitgever: Ta Grammata, 2019

Uitgave: hardcover, 80 pag.

Prijs: € 16,50

X
X
X