Spring naar content

De handen van Cicero. Retorische antwoorden op de retoriek van onze tijd

Redactie: Coen Simon
€ 20

De handen van Cicero. Retorische antwoorden op de retoriek van onze tijd

Veertien experts uit uiteenlopende vakgebieden belichten in deze bundel aspecten van moderne retorica in de breedste zin des woords. Het resultaat is een onderhoudende mengelmoes: de lezer leert onder meer iets over de retoriek van Forum voor Democratie (Heijne), maar ook over Stendhal en de liefde (Grunberg), moderne nudging (Groen-Reijman), Quintilianus en moderne onderwijsvernieuwing (Gerbrandy) en de swipe (Van Veelen). 

Coen Simon, de redacteur, heeft niet geprobeerd zelf een grote stempel op de bundel te drukken: de inleiding vermeldt alleen dat we ‘in dit historisch moment … zelf het woord moeten voeren in de meest uiteenlopende situaties en rollen’, en dat we de ‘retorische antwoorden [moeten] blijven oefenen op de grote vragen van deze tijd’, maar laat het er verder ook bij. De essays staan op zichzelf en de lezer kan dan ook naar hartenlust grasduinen: alleen in het laatste hoofdstuk (van De Jonge) wordt er een poging gedaan om de verschillende lijnen in het boek expliciet met elkaar te verbinden. Het brede scala aan onderwerpen en benaderingen zal voor sommigen desoriënterend werken, maar veel anderen zullen juist blij zijn met de afwezigheid van een ‘moraal van het verhaal’.

Vrijwel elk hoofdstuk wordt ingeleid met een ‘klassiek’ citaat – Aristoteles heeft de hoofdrol –, maar de klassieke retorica komt niet in elke bijdrage expliciet aan bod. Persoonlijk vind ik dit een verademing: veel ‘actualisatie’ van de klassieken werkt toch een beetje geforceerd, en dat ethos, pathos en logos nuttige concepten zijn weten we inmiddels wel. Verfrissend is de bijdrage van Gerard Spong, die aan de hand van Quintilianus ook expliciet aangeeft wanneer de klassieke retorica juist niet op de huidige praktijk van toepassing is. Soms is dat alleen vermakelijk, zoals wanneer hij stelt dat ‘confrère Th. Hiddema’ het moeilijk zou hebben in een wereld waarin Quintilianus’ waarschuwingen tegen overmatige uiterlijke geliktheid nog steeds geldig waren geweest. Soms echter gaat het verder dan dat: hij noemt het idee dat een redenaar een goed man moet zijn het resultaat van ‘een ernstige zinsbegoocheling’, en zet met verwijzingen naar concrete rechtszaken vraagtekens bij de Aristotelische stelling dat waarheid en recht van nature sterker zijn dan hun tegendelen.

Lezers op zoek naar het Grote Antwoord zullen bedrogen uitkomen, maar zij die genoegen nemen met interessante ideeën over verbale overtuigingskracht in onze tijd zullen blij zijn met dit boekje. Warm aanbevolen. 

 

Recensie door Bram van der Velden, oorspronkelijk gepubliceerd in Hermeneus 92,2

 

De handen van Cicero. Retorische antwoorden op de retoriek van onze tijd

Redactie: Coen Simon

Uitgever: Historische Uitgeverij, 2019

Uitgave: paperback, 144 pag.

Prijs: €20

X
X
X